IB Chemistry Reactivity 3.3 elektron paylaşımı
IB Chemistry Reactivity 3.3 elektron paylaşımı konusu için bağ polaritesi, dipol momenti ve koordinatif bağ kanıtlarını HL soru tipleriyle birlikte 2500+ kelimede açıklayan hazırlık rehberi.
Mert Yılmaz2 dk okuma
Not (Temmuz 2026): Bu yazı, IB Kimya dersinin 2025 öncesi müfredatına göre yazılmıştır. Mayıs 2025 sınav oturumundan itibaren yeni müfredat yürürlüktedir: Paper 3 ve option (seçmeli) üniteler kaldırılmış, konular Structure 1-3 ve Reactivity 1-3 yapısında yeniden düzenlenmiştir. Yazı arşiv amaçlı korunmaktadır. Güncel müfredat ve sınav yapısı için IB Kimya özel ders sayfamıza bakınız.
İlgili Okumalar
5 kuvvet göstergesi IB Chemistry Paper 1'de bir proton transferini nasıl ayırt ederIB Chemistry Reactivity 3.2 ile Structure 2.2 arasındaki köprü: elektron transferi neden bağ modeli sorularını da çözerIB Chemistry Reactivity 2.3: Kc ifadesi kurmadan denge hesaplayan 6 adımlık çerçeve
Sıkça Sorulan Sorular
Polar kovalent bağ ile polar molekül arasındaki fark IB sınavında nasıl sorulur?
Polar kovalent bağ, iki atom arasındaki elektron paylaşımının asimetrik olmasıdır ve ΔEN değerinin 0,4-1,7 aralığında olmasıyla tanınır. Polar molekül ise tüm bağ diplerinin toplamının sıfırdan farklı olmasıdır. IB sınavlarında CO₂ örneği sıklıkla sorulur: iki polar C=O bağına rağmen doğrusal yapı nedeniyle net dipol sıfırdır. "Predict" komutunda öğrenciden hem bağ polaritesini hem de molekül dipolünü ayrı ayrı gerekçelendirmesi beklenir.
Koordinatif bağ sorularında hangi kanıt IB sınavında tam puan getirir?
Tam puan, elektron çiftinin hangi atomdan geldiğinin açıkça yazılmasıyla gelir. "NH₃'teki azot, yalnız elektron çiftini H⁺ ile paylaşır ve dative kovalent bağ oluşur" cümlesi üç bileşeni içerir: paylaşan atom, alıcı atom, bağ türü. Yalnızca "dative kovalent bağ" yazmak 1 puan getirirken, Lewis yapısı çizmek ve yalnız çifti göstermek ek puan kazandırır. IB HL sınavlarında bu kanıt genellikle 2-3 puanlık blok olarak sorulur.
ΔEN hesabı sınavda hangi sıklıkla çıkar ve kaç puan getirir?
ΔEN hesabı, Reaktivite 3.3 konusunda neredeyse her sınavda bir veya iki soruda karşımıza çıkar. Paper 1'de tek bir hesap sorusu olarak 1-2 puan, Paper 2'de ise daha geniş bir cevap bloğunun parçası olarak 2-3 puan getirebilir. Hesap sonrası eşik değer karşılaştırması (0,4-1,7) ve bağ türü sınıflandırması ek puan kazandırır. IB puanlama açısından üç bileşenli cevap (sayı + eşik + bağ türü) tam puan alır.
Rezonans yapılarında ortalama bağ düzeni nasıl hesaplanır?
Ortalama bağ düzeni, toplam bağ sayısının rezonans yapılarının sayısına bölünmesiyle bulunur. Örneğin CO₃²⁻ iyonunda bir C=O çift bağı ve iki C-O tek bağı vardır, toplam dört bağ üç rezonans yapısına bölünür ve ortalama bağ düzeni 1⅓ olur. IB sınavlarında bu hesap "Deduce" komutuyla sorulur ve çoğu zaman bir rezonans yapısı çizimi ek puan kazandırır. Rezonans hibritin tek bir gerçek yapı olduğunu açıklamak 1 puanlık kritik farktır.
VSEPR ve Reaktivite 3.3 arasındaki bağlantı sınavda nasıl test edilir?
VSEPR prensibi, paylaşılan elektron çiftlerinin uzaydaki yerleşimini açıklayarak molekül şekli ve bağ açısı sorularına temel oluşturur. IB sınavlarında bu bağlantı "Predict the shape and bond angle" komutuyla gelir; öğrenciden hem yapı ismini (trigonal piramidal, kırık düzlemsel, doğrusal) hem de yaklaşık açı değerini (107°, 119°, 180°) yazması beklenir. Yalnız çiftlerin bağ açısını nasıl daralttığı, NH₃ ve H₂O örnekleriyle sorulur. 4-5 puanlık bir blok, doğru VSEPR bilgisiyle güvenle alınır.