IB Fizik'te dairesel hareket ve merkezcil kuvvet rehberi
Yatay ve dikey dairesel harekette merkezcil kuvveti kim sağlar, HL yörünge sorularında enerji korunumu nasıl kurulur; IB Fizik SL ve HL farkıyla.
Volkan Demir2 dk okuma
Not (Temmuz 2026): Bu yazı, IB Fizik dersinin 2025 öncesi müfredatına göre yazılmıştır. Mayıs 2025 sınav oturumundan itibaren yeni müfredat yürürlüktedir: Paper 3 ve option (seçmeli) üniteler kaldırılmış, konular Theme A-E yapısında yeniden düzenlenmiştir. Yazı arşiv amaçlı korunmaktadır. Güncel müfredat ve sınav yapısı için IB Fizik özel ders sayfamıza bakınız.
İlgili Okumalar
IB Fizik termodinamik: Carnot çevrimi ve ısı makinesi sınırlamalarıIB Fizik veri kitapçığı nasıl okunur: Paper 1, 2 ve 3'te formül seçiminde 7 puan stratejisiIB Fizik Paper 2'de veri analizi: 6 puanla 7 puan arasındaki farkı belirleyen dört hata
Sıkça Sorulan Sorular
IB Fizik HL'de dairesel hareket konusu SL'den nasıl farklıdır?
SL müfredatı yatay dairesel hareket ve temel merkezcil ivme formüllerini kapsar. HL'de buna ek olarak dikey dairesel hareket, yörünge mekaniği, açısal momentum korunumu ve yerçekimi potansiyel enerjisi detaylı olarak işlenir. Ayrıca HL Paper 3'te experimental data ile yörünge hesaplamaları sorgulanır.
Dairesel hareket sorularında neden hızın sabit olmadığı sıklıkla göz ardı ediliyor?
Öğrenciler formül ezberlerken a = v²/r ifadesindeki v'nin her zaman sabit olduğunu varsayar. Oysa dikey dairesel harekette yerçekimi nedeniyle hız sürekli değişir. Enerji korunumu uygulanmadan yazılan denklemler yanlış sonuç verir; bu hata 5-6 puan kaybına neden olur.
Merkezcil kuvvet neden ayrı bir kuvvet değildir?
Merkezcil kuvvet, net kuvvetin dairenin merkezine doğru bileşenidir; ayrı bir fiziksel kaynağı yoktur. Sürtünme, gerilme, yerçekimi veya normal kuvvet bu bileşeni sağlayabilir. Soruda önce hangi kuvvetlerin etkidiği belirlenir, sonra bunların merkeze doğru toplamı mv²/r'ye eşitlenir.
Yörünge hızı formülünde G ve M değerleri verilmezse ne yapılır?
IB Fizik sınavlarında genellikle g yerçekimi ivmesi veya Dünya yarıçapı gibi yardımcı değerler verilir. Yerçekimi ivmesi g = GM/R² ilişkisinden türetilerek veya doğrudan verilen g değeri kullanılarak soru çözülebilir. Data booklet'ta bu tür yaygın sabitler bulunur.
Paper 2'de dairesel hareket sorusundan tam puan almak için hangi rubric boyutlarına dikkat edilmeli?
Üç boyut eşit önem taşır: bilgi ve anlayış (doğru formül ve birim kullanımı), araştırma tasarımı (adım adım çözüm yapısı) ve sonuçların değerlendirilmesi (fiziksel anlamın yorumlanması ve varsayımların tartışılması). Calculate terimiyle sorulmuş olsa bile sonuç yorumu en az bir cümleyle yapılmalıdır.