IB Fizik'te Serbest Cisim Diyagramı ve Vektör Bileşenleri
IB Fizik sınavlarında serbest cisim diyagramı çizimi ile vektör bileşenlerine ayırma becerisi arasındaki ilişkiyi açıklayan, HL ve SL öğrencileri için somut puanlama kriterlerine dayalı bir çalışma…
Banu Aksoy2 dk okuma
Not (Temmuz 2026): Bu yazı, IB Fizik dersinin 2025 öncesi müfredatına göre yazılmıştır. Mayıs 2025 sınav oturumundan itibaren yeni müfredat yürürlüktedir: Paper 3 ve option (seçmeli) üniteler kaldırılmış, konular Theme A-E yapısında yeniden düzenlenmiştir. Yazı arşiv amaçlı korunmaktadır. Güncel müfredat ve sınav yapısı için IB Fizik özel ders sayfamıza bakınız.
İlgili Okumalar
IB Fizik'te boyut analizi: neden birim kontrolü sınav puanını belirlerIB Fizik'te belirsizlik yayılımı: neden doğru formül bilmek tek başına yeterli değilIB Math AI'da problem parçalama: karmaşık soruları yönetilebilir adımlara ayırma stratejisi
Sıkça Sorulan Sorular
IB Fizik sınavında serbest cisim diyagramı kaç puan ediyor?
Paper 2'deki uzun cevaplı sorularda serbest cisim diyagramı genellikle 1 ila 2 puan arasında değerlendirilir. Ancak bu puan, çözümün ilk adımı olduğu için doğru çizilmemesi durumunda tüm hesaplama puanları da risk altına girer. Diagram çizimi, bağımsız bir puan öğesi olmaktan çok, problem anlama becerisinin göstergesi olarak görülür.
SL öğrencisi olarak vektörel çarpım konusunu çalışmam gerekir mi?
Hayır, SL müfredatında vektörel çarpım (cross product) bulunmaz. Ancak iki boyutlu vektörlerin trigonometrik bileşenlere ayrılması SL sınavlarında sıklıkla karşınıza çıkar ve tamamen hakim olunması gereken bir beceridir. Eğik düzlem problemleri, makara sistemleri ve açılı kuvvet uygulamaları SL sorularının büyük çoğunluğunu oluşturur.
Sürtünme kuvvetinin yönünü belirlerken nelere dikkat etmeliyim?
Sürtünme kuvveti her zaman harekete zıt yönde etkir. Statik sürtünme durumunda bu yön henüz belirlenmemiş harekete karşı koyar; kinetik sürtünme durumunda ise mevcut hareketin tam tersinedir. Serbest cisim diyagramında sürtünme okunun ucuna 'fs' veya 'fk' etiketi konulmalı ve problem metnine referans verilmelidir.
Paper 1'de vektör analizi sorularında zamanı nasıl yönetmeliyim?
Paper 1'de her soru için ortalama 90 saniye ayrılmalıdır. Mekanik sorularında ilk 15 saniyede serbest cisim diyagramı çizilip koordinat sistemi belirlenmeli, sonraki 45 saniyede hesaplamalar tamamlanmalı ve son 30 saniyede cevap kontrol edilmelidir. İlk turda tüm sorulara göz atıp ikinci turda detaylı çözüme dönmek daha verimli sonuç verir.
Internal Assessment'te Forces and Motion deneyi için hangi vektör analizi becerileri değerlendirilir?
IA lab raporlarında veri çözümlemesi bölümünde kuvvet-ivme grafiğinin doğrusal ilişkisi, trigonometrik fonksiyonlar kullanılarak açıklanır. Eğik düzlem deneylerinde açı ile bileşenlerin ilişkisi, serbest cisim diyagramı ile görselleştirilir ve uncertainty hesaplamasında vektör bileşenlerinin belirsizlik yayılımı değerlendirilir. Bu becerilerin rubrica uygun şekilde raporlanması, Investigation ve Veri bölümlerinde 4 puana kadar katkı sağlar.